ساختمان جدید خیریه از منظر شهری و معماری شاخص است«مصاحبه با مهندس محسن تاج الدین»

مهنـدس محسـن تاج‌الدیـن در طـول فعالیـت حرفـه‌ای خـود بالـغ بـر ۷۰ پـروژه معمـاری مجموعـا بـه زیـر بنـای بیـش از ۱ میلیـون متر مربـع طراحـی کرده اسـت کـه برخـی ازآنهـا افتخـارات داخلی و بین‌المللــی مختلفــی را بــه همــراه داشــته اســت. از جملــه مهم تریــن آنهــا می‌تــوان بــه کســب رتبـه اول جایـزه معمـاری اسـیا درسـال ۲۰۱۵ میـلادی دربخـش پـروژه هـای خلاقانه اشـاره نمود. طراحـی فضاهـای جسـورانه و منحصر بفـرد از ویژگـی هـای طراحـی محسـن تاج‌الدیـن اسـت کـه کار فرمـا علـاوه بـر بهـره بـرداری فیزیکـی از طـرح و سـاختمان پـروژه، بهـره بـرداری هـای معنوی نیـز از آن داشـته باشـد و او را بـه مالکیـت سـاختمان‌های قدرتمنـد و نویـن در هر انـدازه و مقیـاس درآورد.

احســان و نیکــوکاری بخــش مهمــی از فرهنــگ بشــری محســوب می شــود و البتــه در ایــران گســتردگی « وقــف » و خیریه هـای مردم نهاد نشـان از اهتمـام تاریخـی مـردم ایـن مـرز و بـوم بـه امـور خیریـه و نیکـوکاری اسـت. یکـی از این سـازمانهای مردم نهاد، مؤسســه خیریــه امدادگــران عاشورا اســت. ســیر افزایــش فعالیت هــای خیریــه امدادگــران در یــاری رسـاندن بـه نیازمنـدان و ارائـه خدمـات بـه بیمـاران محـروم و صعب العــلاج کشــور و افزایــش مراجعه کننــدگان،کمبــود امکانـات مؤسسـه و نبـود فضـای مناسـب، مسـئولان را بـر آن داشـت تـا سـاختمان جدیـدی، دارای امکانـات سـخت افزاری و درمانــی بیشــتر، بــا هــدف بهبــود و افزایــش خدمــات بــه مددجویـان، احـداث کننـد. بـر ایـن اسـاس، در زمسـتان سـال ۱۳۹۳ طراحی مجموعه مورد نظر به بنده پیشنهاد شده و بنـده در جایـگاه یـک عضـو کوچـک از ایـن خیریه با افتخـار آن را پذیرفتـم تـا سـهم کوچکـی در ایـن کار نیـک داشـته باشـم. بـا توجـه بـه شـناخت قبلـی از فعالیت هـای مؤسسـه و همچنیـن بـا مطالعـات و تحقیقـات فـراوان، طراحـی از روز سـوم فروردیـن مـاه سـال ۱۳۹۴ ،بـه همـراه یـک تیـم جـوان، پرانگیـزه و پر انـرژی، آغـاز شـد و پـس از آن، جلسـات متعـددی بـا مسـئولان هیئـت و خیریـه امدادگران برگـزار شـد و خواسـته ها و نظـرات آنهـا دریافـت و در طـرح مـورد نظـر اعمـال شـد. بـه طـور کلـی،ماحصـل درخواسـت مسـئولان ذیربـط، طراحـی سـاختمانی زیبا،بــه روز، مقــرون بــه صرفــه، شــاخص و از همــه مهم تــر؛ دارای هویـت ایرانـی اسـلامی بـود کـه تیـم طراحـی تـلاش کـرد ایـن درخواسـت ها را بـه بهتریـن نحـو اجـرا کنـد.

معرفی ساختمان خیریه

سـاختمان خیریه امدادگران در زمینـی بـه مسـاحت ۸۵۰ متـر مربـع، مسـتقر در یکـی از شـریان های اصلـی تهـران، بزرگــراه رســالت، واقــع شــده اســت. ایــن زمیــن از شــمال بـه بزرگـراه رسـالت، از شـرق بـه بوسـتان اقاقیـا، از غـرب بــه کوچــه شــهید تــرک و از جنــوب بــا امـلـاک شــخصی مجـاورت دارد. ایـن سـاختمان مجموعـا بـا زیربنـای ۸۲۸۶ مترمربـع در ۱۳ طبقـه ،۴ طبقـه زیـر زمیـن و ۹ طبقـه روی زمیـن بنـا شـده اسـت. تنـوع کاربری هـا، ایـن سـاختمان را بـه لحـاظ معمـاری بـه یکـی از پیچیده تریـن سـاختمان ها تبدیــل می کنــد. بــه طــور کلــی، کاربری هــای ایــن مجموعــه را میتــوان بــه ۶ بخــش مجــزا تقســیم کــرد :

۱ـ بخش فرهنگی مذهبی *طبقات همکف، اول و دوم
۲ـ بخش اداری *طبقات سوم و چهارم
۳ـ بخش درمانی *مرکز جراحی محدود، طبقات پنج تا هفت
۴ـ بخش تصویربرداری پزشکی *طبقه زیر زمین چهارم
۵ـ بخش تجاری*داروخانه
۶ـ بخش پشتیبانی و تأسیساتی *طبقه هشتم

 

بــا توجــه بــه تنــوع کاربــری و محدودیت هــای ســایت،لازم بـود تیـم طراحـی مسـائل مختلفـی، از جملـه ترافیـک حرکتـی مراجعـان در سـاختمان، روان بـودن دسترسـی بـه هــر بخــش، عــدم تداخــل کاربری هــا بــا هــم، حفــظ اسـتقلال بخش هـای مختلـف، تخلیـه سـاختمان در هنـگام بـروز حادثـه، حداکثـر اسـتفاده از فضـا و… را مـد نظـر قـرار دهــد و بهتریــن گزینــه را طراحــی کــرده و ارائــه دهــد.

طراحی معماری ساختمان خیریه

ابتــدا حجــم کلــی ســاختمان، بــه تناســب قرارگیــری کاربری هــای آن، بـه صـورت سـه حجـم مجـزا در نظـر گرفتـه شـد. در فرآینـد طراحــی، پایین تریــن بخــش ســاختمان کــه بخــش مذهبــی آن اسـت، بـه مثابـه حجمـی صلـب اسـت کـه بـا اسـتفاده از قوس هـای اسـلامی، بریـده شـده کـه ورودی هـای سـاختمان را معرفـی میکند. در ایـن بخـش، تکنیـک بریـدن از حجـم « تراشـیدن حجـم » بـه کار گرفتـه شـده اسـت. بـا بریـدن حجـم در ضلع شـرقی بخش تجـاری، عـلاوه بر مشـخص کـردن جهت قبلـه در خـارج از سـاختمان، ورودی معلـولان از طریـق رمـپ مشـخص و معرفـی شـده اسـت. در ادامـه همیــن بــرش، در داخــل ســاختمان خیریه، یــک قــوس  اسـلـامی، لابــی ورودی حسـینیه را در طبقـه همکـف شـکل داده اسـت. همچنیـن بـا اسـتفاده از یـک نیـم قـوس اسـلامی و تراشـیدن حجـم، ورودی هـای اصلــی شــرقی و غربــی تعریــف و بــه یکدیگــر متصــل شــده اند. کـه عـلاوه بـر ایجـاد کشـش و شـاخص کـردن ورودی مجموعـه،کریـدور مرکـزی سـاختمان را نیـز شـکل داده انـد. سـومین بخـش بریـده شـده از بخـش مذهبـی، در بدنـه شـرقی حسـینیه، باعث جهت دهـی بـه حسـینیه بـه سـمت قبلـه شـده اسـت. نکتـه قابـل ذکـر ایـن اسـت کـه تمـام ایـن تراش هـای حجمـی، بـا آجـر پوشـیده شـده و تضـاد زیبایـی بـا سـنگ سـفید کنـار خود ایجـاد کـرده کـه جلـوه ویـژه ای بـه آن بخش هـا داده اسـت.یکــی از نــکات مهــم و یکــی از چالش هــای طراحــی در ایــن سـاختمان، اختـلاف زاویـه قبلـه بـا زاویـه قرارگیـری سـاختمان اســت. بــا توجــه بــه اینکــه در معمــاری اســلامی، عمومــا انسـان در جهـت قبلـه وارد فضـای مذهبـی میشـود، در ایـن ســاختمان هــم بــا وجــود تفــاوت زاویــه بــا قبلــه فضــا بــه گونـه ای طراحـی شـده اسـت کـه انسـان بـدون اینکـه متوجـه تغییــر زاویــه شــود، در جهــت قبلــه وارد حســینیه می شــود و فضــای داخــل حســینیه را هم جهــت بــا قبلــه درک می کنــد.

ایــن موضــوع یکــی از ویژگی هــای ایــن ســاختمان اســت. بخـش دوم، حجـم مکعبـی بـالای سـاختمان اسـت کـه بـا توجـه بـه ارتفـاع زیـاد آن، شـاخص ایـن مجموعـه در مقیـاس شـهری به شـمار می آیـد. ایـن بخـش، کـه عمدتـا بخـش درمانـی را شـامل می شـود بـه دلیـل نحوه اسـتفاده متفـاوت از نقـوش اسـلامی، سـاختمان را، هم از منظـر شـهری و هـم از منظـر معمـاری، در بدنـه بزرگـراه رسـالت شـاخص کـرده اسـت. هندسـه اسـلامی دارای تنـوع بسـیاری اسـت و تیـم طـراح تـلاش کـرد، هندسه ای را برگزینـد که پیچیدگـی ظاهری نداشـته باشـد و بـا ایـن هـدف تمرکـز خـود را بـر روی ساده سـازی رونـد اجـرای ایـن هندسـه گذاشـت. بـرای ایـن منظـور، بالـغ بـر پنـج مـاه، در ایـن زمینـه مطالعـه و بررسـی صـورت گرفـت و ماکت هـای متعـددی بـرای درک بهتـر بـا مقیـاس واقعـی از بخشهـای مختلـف ســاخته شــد.خوشــبختانه، حاصــل ایــن تلاش هــا، بهتریــن نتیجــه ممکـن را بـه همـراه داشـت. اهمیـت ایـن مسـئله زمانی اسـت کـه در نظـر داشـته باشـیم در دوران معاصـر اسـتفاده از نقـوش و هندسـه های ایرانــی اسـلـامی نــه تنهــا ارزان و مقرون به صرفــه نیســت؛ بلکــه هزینه هــای هنگفتــی را بــرای کارفرمایــان در پــی دارد. ولــی طــرح منحصر به فـرد سـاختمان خیریه امدادگران، ایـن ویژگـی را دارد کـه میتوانـد بـه صـورت صنعتـی، از پیـش سـاخته شـده و در محـل نصـب شـود. ایـن مسـئله سـبب کاهـش چشـمگیر هزینه هـای اجرایـی میشـود و در مقایسـه بـا سـاختمان های مشـابه خـود بسـیار ارزانتـر سـاخته شـده اسـت. نمـای هندسـه ایرانـی  اسلامی صرفـا از دو مثلـث قائم الزاویـه تشـکیل شـده اسـت کـه از کنـار هـم قرارگرفتـن ایـن مثلث هـا، در نهایـت یـک هندسـه زیبـای ایرانـی اسلـامی بـرای بیننـده تداعـی می شــود.

و اما نقطه عطــف ســاختمان، طبقــه ســوم آن اســت کــه بخــش مـددکاری خیریـه امدادگـران در آن قـرار گرفتـه اسـت. بـه دلیـل نـوع خـاص کاربـران و مراجعه کننـدگان ایـن بخـش از سـاختمان، تـلاش شـد در ایـن طبقـه فضایـی زیبـا و آرامش بخـش طراحـی شـود تـا مددجویــان و بیماران مراجعه کننــده بــه آن بــا فضایــی خوشــایند روبـه رو شـده و بـرای لحظاتـی بـه واسـطه ایـن فضـا از مشـکلات زندگـی روزمـره فاصلـه بگیرنـد. در ایـن طبقـه یـک ایـوان بـه سـبک رواق ایرانـی بـا یـک ردیـف طاق و قـوس در شـمال سـاختمان احداث شـده اسـت. ایـن رواق از طریـق دو دهانـه بـه سـمت یـک فضـای باز کــه بــام ســبز طبقــه ســوم ســاختمان نیــز میباشــد، بــاز میشــود. در ایــن بــام ســبز طراحــی یــک حــوض پوشــیده از کاشــی هفــت رنــگ ســنتی بــا رنگهــای شــاد و آرامش بخــش و فواره هــای درون آن، فضــای متفاوتــی را بــرای مراجعه کننــدگان ایجــاد کــرده اســت.همچنیـن، تمامـی پنجره هـای ایـن طبقـه بـا اسـتفاده از قوس هـای ایرانـی، زیبایـی ایـن فضـا را دو چنـدان کـرده اسـت.

کلام آخر

در آماده سـازی سـاختمان جدیـد امدادگـران عاشـورا، عزیـزان بسـیاری نقـش داشـته و فـداکاری و از خودگذشـتگی نشـان داده انـد؛ از خیریـن محتــرم، اعضــای  هیئت مدیــره، مدیــر طــرح، اعضــای هیئــت و مؤسسـه خیریه امدادگـران، مهندسـان، کارشناسـان، مجریـان تـا کارگـران در بــه ثمــر نشســتن ایــن پــروژه نقــش داشــته اند. لازم میدانــم از خالقـان ایـن مجموعـه سپاسـگزاری کنـم. اگـر معمـاری را واقعیـت پیـدا کـردن ذهـن معہمـار بدانیـم، جوانـان بسـیاری در متجلی شـدن و واقعیـت یافتـن معمـاری ایـن سـاختمان نقـش ایفـا کرده انـد. از تمـام زحمتکشـان ایـن کار خیـر سپاسـگزارم و از خداونـد منـان بـرای همـه توفیـق روز افـزون خواسـتارم.

ہ

مطالب مرتبط